In de Achterhoekse Week van Groente en Fruit zetten we de rijke keuzes aan groente en fruit in de spotlights met de boodschap: smakelijk, duurzamer en gezond en bij voorkeur uit eigen grond! De keuze is reuze, maar hoe kies je Wies?
Kies Wies: kijk in het schap, check het seizoen en de herkomst of ga eens aan bij de vele groente- en fruittelers die onze regio rijk is. Want wat is nou lekkerder dan je groente en fruit ultravers en rechtstreeks uit eigen grond kopen, bereiden en eten?
Op deze weetjespagina vind je alles wat je moet weten over groente en fruit. Hoe je bewust kiest voor je eigen gezondheid, voor natuur, landschap en voor de inspanningen van Achterhoekse telers. Door te kiezen voor hun producten help je hen namelijk weer verder. Deel deze info gerust met de mensen om je heen!
Doe de quiz en win een groente- en fruitpakket
Hoeveel weet jij al van groente en fruit? Test je kennis met de quiz en win een mooie prijs voor jou en je collega’s!
Waarom (meer) groente en fruit?
Groente en fruit zitten boordevol vitamines, mineralen, eiwitten, vezels en andere belangrijke voedingsstoffen. Het eten van voldoende groente en fruit verlaagt het risico op ernstige en chronische ziekten. Daarnaast zitten de meeste groenten laag in calorieën, wat bijdraagt aan een gezond gewicht. Door dagelijks voldoende groente en fruit te eten, krijg je een groot deel van de benodigde voedingsstoffen binnen én vezels. Het is wel belangrijk om te variëren, er is niet één plant die kan voorzien in alles wat je nodig hebt. Gelukkig kun je op allerlei manieren groente en fruit toevoegen aan je menu. Leuk, lekker en makkelijk! Op de pagina’s over groente en fruit van het Voedingscentrum vind je meer info.
Suiker in fruit
Fruit kun je niet vervangen door vruchtensappen of smoothies. Sap bevat namelijk minder vezels en voedingsstoffen dan fruit, maar wel evenveel suiker. Hierdoor kun je ongemerkt te veel calorieën binnenkrijgen. Ook geeft eten een meer verzadigd gevoel dan drinken. Je kunt fruit dus beter eten dan drinken.
Wat eten we eigenlijk?
Dit is de top 5 van meest gegeten groenten en fruit – eet jij ze ook zo vaak?
| 1. Tomaat | 1. Appel |
| 2. Komkommer | 2. Banaan |
| 3. Wortel | 3. Peer |
| 4. Sla | 4. Mandarijn |
| 5. Gemengde groente voorgesneden | 5. Sinaasappel |
Zo’n 81% van de groente eten we tijdens de avondmaaltijd, 12% tijdens de lunch en 6% tussendoor. Fruit eten we vaak tussendoor of na de lunch.
We mogen met z’n allen wel wat meer groente en fruit eten. We eten gemiddeld: 153 gram groente per dag. Volwassenen eten met 167 gram meer groente dan kinderen (100 gram). Het gemiddelde van fruit is 135 gram per dag. Wat een mazzel dat er genoeg te kiezen is!
De keuze is reuze
Van groente en fruit is er heel veel lekkers te maken! Smoothies, salades, pokébowls, op de barbecue, in de soep enz. Van Hollandse pot tot Mexicaans en Indiaas, in elke keuken vind je groente en fruit terug.
Er zijn steeds meer restaurants waar groente dan ook een hoofdrol krijgt. Dutch Cuisine is de beweging voor chefs en ondernemers die daar verandering in brengen. Zij staan voor het vernieuwen van de Nederlandse eetcultuur; gezonder én duurzamer. Ze hanteren de 80/20-regel: 80% plantaardig en 20% dierlijk op het bord. Stampij (Doetinchem), Kruidt (Lichtenvoorde) en de Heikamp (Ruurlo) zijn aangesloten Achterhoekse restaurants.
Onderschatte eiwitbron
Ja, planten zijn ook bron van eiwitten!
Wist je dat planten ook veel eiwitten kunnen bevatten? Hiernaast zie je de top 5 van planten met het meeste eiwit. De boon is hier echter koploper: 75 gram bonen vervangt 100 gram vlees. Denk ook aan andere peulvruchten, volkoren granen, noten, pitten en zaden.
Peulvruchten zijn officieel geen groente, maar wel plantaardig. Daarom verdienen ze wel een plekje op deze pagina. Benieuwd wat je allemaal kunt met peulvruchten? Kijk dan eens in het Achterhoekse bonenboek: Back to the boon.
Bonen uit de Achterhoek?
In heel Nederland zijn er maar enkele professionele telers van peulvruchten. Een van de bonentelers zit in de Achterhoek: Jan Steverink. In deze video vertelt hij hoe dat in zijn werk gaat:
Vleesvervangers?
Kies je voor een kant-en-klare vleesvervanger? Let dan op het etiket. Sommige bevatten veel zout en toevoegingen en weinig goede voedingsstoffen. Je kunt ook gewoon zelf een eiwitrijk ingrediënt toevoegen aan je gerecht, zoals bonen, noten of een hummus. Puur, vers en misschien wel lokaal geteeld. Daar heb je helemaal geen kant-en-klare vleesvervanger voor nodig. Lees hier meer info over vleesvervangers en welke plantaardige alternatieven er zijn.
Waarom in het seizoen?
‘In het seizoen’ betekent: groente en fruit die worden geteeld in de volle grond, onder een plastic tunnel of in de onverwarmde kas, met elk jaar een periode waarin ze klaar zijn om geoogst te worden. Ze zijn dan in de meest ideale omstandigheden geteeld, volop beschikbaar en vaak ook goedkoper. ‘In het seizoen’ betekent echter niet standaard dat groente en fruit onbespoten zijn.
Wil je met het seizoen eten? Vraag de teler of check deze seizoenskalender. De teelt van seizoensproducten is afhankelijk van het weer en de oogstperiode kan per jaar verschillen.
Wist je dat…?
Het vaak meer energie kost om producten in een Nederlandse, verwarmde kas te kweken dan ze per vrachtwagen of boot uit warmere streken te halen? Producten van iets verder weg (bijvoorbeeld Zuid-Europa) kunnen dan een lagere milieu-impact hebben dan lokaal geproduceerde kasproducten.
Wanneer zijn groente en fruit vers?
Het meest verse (en lekkerste!) is natuurlijk als je het zelf plukt. Voor de supermarkt zijn de ‘verse groenten’ meestal een paar dagen onderweg. Diepvriesgroente worden in het seizoen geoogst en direct van het land ingevroren, voordat ze vervoerd worden. Daardoor zijn ze, ook buiten het seizoen, een verse keuze. Dit geldt ook voor potten en pakken. Let hier wel altijd op toegevoegde suikers en zout.
Wist je dat…?
Uit een vergelijking van spinazie en sperziebonen is gebleken dat een diepvries- of potvariant een lagere milieu-impact heeft voor teelt, bewerking, verpakking, transport en bewerking door de consument, dan de groenten die (buiten het seizoen) uit een verwarmde kas komen.
Planten: de basis van al ons voedsel
Het is een wonder: uit zonlicht en een gezonde bodem met mineralen, bodemleven en water groeit een plant. Planten zijn de basis van al ons eten, want ook de dieren die ons voedsel leveren, eten planten. Zonder graan dat de kip eet, hebben we geen ei en zonder gras dat de koe eet, hebben we geen melk.
Wees goed voor de bodem, dan is de bodem goed voor jou!
De bodem leeft en zit vol met minuscule bacteriën, schimmels en andere kleine micro-organismen die zorgen dat een plant voeding krijgt en kan groeien. Lees hier meer over wat je kunt vinden in bodem. Het is dan ook erg levendig in de bodem. In een theelepel grond leven meer organismen dan er mensen op aarde leven. Meer weten over de bodem? Bekijk onderstaand filmpje of lees hier verder.
Keurmerken
In de supermarkt vind je steeds meer groente en fruit met een keurmerk. Dit wil zeggen dat er door de teler extra inspanningen zijn gedaan voor minder impact op het milieu, meer natuur en biodiversiteit of voor betere arbeidsomstandigheden. En er is onafhankelijke controle in elke ketenschakel. Als je kiest voor een keurmerk, help je de teler daarmee. Dankzij de extra inkomsten, kunnen ze deze extra inspanningen blijven doen.
Het Fairtrade-keurmerk staat voor eerlijkere prijzen en betere werkomstandigheden en vind je vooral op tropische groenten en fruit, zoals bananen of ananas. Dit gebeurt door te streven naar een minimumprijs voor boeren die de werkelijke productiekosten dekken, ongeacht de wereldmarktprijs. Ook wordt erop toegezien dat er geen bestrijdingsmiddelen worden gebruikt en dat er geen kinderarbeid en dwangarbeid plaatsvindt. Meer info.
Een ander keurmerk dat je op tropische producten tegenkomt, is Rainforest Alliance. Dit keurmerk staat voor duurzamere landbouw met oog voor mens en natuur. De biodiversiteit wordt beschermd door ontbossing tegen te gaan. Zuinig met water omgaan en het sterk verminderen van schadelijke bestrijdingsmiddelen zijn twee speerpunten. Ook eerlijke en veilige werkomstandigheden met een rechtvaardig inkomen horen bij dit keurmerk. Meer info.
Dit is het oudste keurmerk, dat staat voor biologische landbouw. De belangrijkste eisen zijn geen kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen op de akkers en in de tuinderij. De regels zijn vastgelegd in Europese wetgeving en daarmee ook in Nederland. Niet alleen het logo is wettelijk beschermd, ook het woord bio of biologisch mag alleen op voeding staan als het ook volgens de wettelijke regels is geproduceerd en verwerkt. Meer info.
Telers spannen zich voor dit keurmerk in en voldoen aan extra eisen op het gebied van natuur, biodiversiteit, klimaat en een gezonde bodem. Denk aan zuiniger omgaan met water, beperken van bestrijdingsmiddelen en het creëren van meer leefruimte voor insecten en vogels. Meer info.
Dit keurmerk is opgezet door Albert Heijn, inmiddels ondergebracht bij een onafhankelijke stichting en beschikbaar voor andere supermarkten. De focus ligt op het versterken van biodiversiteit en efficiënt watergebruik. Ook het werken aan een betere bodemgezondheid hoort hierbij. Meer info.
Gewasbeschermings- en bestrijdingsmiddelen
In een groot deel van de land- en tuinbouw wordt gebruik gemaakt van chemische bestrijdingsmiddelen. Het wordt steeds vaker duidelijk dat het gebruik daarvan aantoonbare negatieve gevolgen kan hebben voor de gezondheid van mens, dier en milieu. Chemische bestrijdingsmiddelen worden ook lastig afgebroken en blijven soms lange tijd in het milieu circuleren. Bij biologische landbouw worden soms natuurlijke middelen ingezet.
Hoe zit het dan met babyvoeding?
Voor kant-en-klare potjes babyvoeding gelden strengere regels voor residuen van chemische middelen dan voor voeding voor volwassenen. Als ouders zelf hun babyvoeding maken, zonder te letten op keurmerken, kunnen hier meer schadelijke stoffen in zitten dan in een potje. Keurmerken kunnen behulpzaam zijn om risico’s op residuen in zelfgemaakte babyvoeding te verminderen. Lees hier meer over deze discussie.
Meer weten?
– Wat zijn gewasbeschermingsmiddelen?
– Effect van landbouwchemie op onze leefomgeving
– Inzet op minder gebruik: convenant Gewasbescherming
Waar te koop?
De meeste groente en fruit koop je in de supermarkt. Kies Wies en check het seizoen en de keurmerken. Ook zijn er steeds meer verkooppunten in de Achterhoek te vinden waar je groente rechtstreeks van de boer, in het seizoen, geheel vers kunt kopen. Deze producten hebben niet altijd een keurmerk, maar veel van deze telers besteden wel extra aandacht aan milieu, natuur of biodiversiteit. Wanneer je rechtstreeks bij de teler koopt, kun je het zelf zien. Vraag er gerust naar, ze vertellen je graag over de keuzes die ze maken op dit gebied.
Hieronder vind je een lijst met lokale adressen:
Achterhoekse fruitrassen
Wist je dat de Achterhoek meer dan 350 verschillende fruitrassen heeft? Er is dus veel meer te kiezen dan de standaard Elstar-appel! Al die rassen zijn in kaart gebracht door expert Hennie Rossel uit Vorden en verspreid in honderd Collectieboomgaarden. Er is zelfs internationale belangstelling voor deze bijzondere rassen. Zes zijn namelijk opgenomen in de Ark of Taste van de internationale beweging ‘Slow Food’. Wil je ook een Collectieboomgaard of bijzonder ras? Kijk dan eens op de website van Landschapsbeheer Gelderland.
Nog meer weten? Volg de e-learnings
De e-learnings, ook over groente en fruit staan op de speciale Achterhoek Food-pagina in de online omgeving van onderwijsspecialist SVH. Wil je er gebruik van maken? Meld je hier aan. Er wordt dan een account voor je aangemaakt, waarna je gratis toegang krijgt.
Meer weten over zelf tuinieren? Bekijk dan eens de website van Velt https://velt.nu/ en hun afdeling in Achterhoek.
